WYSPA SOBIESZEWSKA

 

Wyspa Sobieszewska, trzecia - największa wyspa polskiego pobrzeża Bałtyku, ustępując pierwszeństwa wyspom Wolin i Uznam. Największa obszarowo dzielnica Miasta Gdańska. Jej historia nierozerwalnie związana jest z ujściem i deltą Wisły, a jej kształt wyznaczyły dwa ważne wydarzenia: 1840 r. przerwanie przez Wisłę pasa Mierzei Wiślanej pod wsią Górki ("Śmiała Wisła") oraz budowa w latach 1891 - 1895 tzw. "Przekopu Wisły".

- III tys. p.n.e. najstarsze ślady osadnictwa z okresu kultury ceramiki sznurowej na Mierzei Wiślanej.
- ok. 550  r. n.e. pierwsze informacje na temat ujścia Wisły w dziele historyka bizantyjskiego Jordanesa „O pochodzeniu i czynach Gotów”.
- 890 r. kolejna informacja o ujściu i delcie Wisły podana przez normandzkiego żeglarza Wulfstana.
- 1300 r. pierwsza hydrograficzna mapa delty Wisły stworzona przez Wyższego Radcę Związku Wałowego Hugo Bertrama.
- 1454 r. powstawanie wielu karczm uposażonych w ziemie na terenie Mierzei. Karczmy we wsi Górki i w Sobieszewie zaczęto nazywać Kreczem Newefehre, Kreczem Boemsark – przy tej ostatniej z czasem zaczęła tworzyć się osada przykarczemna.
- XVI w. Rada Miejska oddaje w dzierżawę wiele majątków ziemskich m.in.: 1563 r. dzierżawa Świbna przez Johana Kramera (w XVII w. osada dzierżawiona jest już przez rodzinę Brandesów).
- Po 1517 r. (wystąpienie Marcina Lutra) kościół parafialny w Sobieszewie przekazano proboszczom protestanckim.
- 1733 r. szukający poparcia w walce o polską koronę Stanisław Leszczyński w wystawionym przez siebie dokumencie biorącym Gdańsk i jego dobra w opiekę i protekcję wymienia m.in.: Bohnsack (Sobieszewo), Bohnsackerweyde (Sobieszewska Pastwa), Worle (Orlinki), Schiwenhorst (Świbno), Einlage (Przegalina).
- 1793 r. (II rozbiór Polski) tereny Mierzei Wiślanej przechodzą pod panowanie Prus.
- VI 1793 r. Spis Powszechny przeprowadzony przez władze pruskie. Opisano wówczas skrupulatnie wszystkie osady leżące na terenie dzisiejszej Wyspy Sobieszewskiej. Wieś Sobieszewo liczyła wówczas 59 gospodarstw domowych. Mieszkało tu 294 osoby. Utrzymywano 48 koni, 52 krowy, 11 sztuk bydła młodego, 93 świnie.a wójtem był Martin Petrowsky. W Górkach Wschodnich 25 gospodarstw z 136 mieszkańcami, posiadała 2 włóki i 14 mórg ziemi. Wójtem był zaś Johan Haas. W Wieńcu mieszkało 11 osób, w tym Simon Lebbe /przewodniczący kościoła w Sobieszewie/. Należało do niego 46 koni, 2 woły, 12 krów, 14 sztuk młodego bydła, 4 owce, 30 świń. Świbno w tym czasie liczyło 30 gospodarstw za 150 mieszkańcami o powierzchni 13 włók i 16 mórg. Wieś Sobieszewska Pastwa liczyła 9 gospodarstw w których mieszkało 70 osób. Posiadała 86 koni, 36 krów, 19 sztuk młodego bydła, 14 owiec, 70 świń, 2 roje pszczół.
- Okres XIX w. Wyspa Sobieszewska zyskuje charakter miejscowości wypoczynkowej i turystycznej.
- 1840 r. zator lodowy pod wsią Górki, spiętrzona Wisła przerywa pas Mierzei Wiślanej – tworzy się nowe ujście nazwane później przez Wincentego Pola - "Śmiałą Wisłą".
- 1895 r. otwarcie tzw. "Przekopu Wisły" między Świbnem a Mikoszewem – Wyspa Sobieszewska uzyskuje obecny kształt.
- Po 1920 r. teren Wyspy Sobieszewskiej należy do Wolnego Miasta Gdańska.
- Lata 20. XX w. budowa portu lotniczego dla hydroplanów w Górkach Wschodnich /teren dzisiejszej Stacji Biologicznej UG/ wraz z infrastrukturą: hala odpraw, przestronna restauracja oraz przystań dla statków dowożących podróżnych.
- 5 czerwca 1925 r., pierwszy lot z Górek Wschodnich do Szwecji.
- 6 lipca 1932 r., lądowanie na akwenie Martwej Wisły w Górkach Wschodnich Dorniera Do-X. /długość ok. 40 m, rozpiętość skrzydeł 48 m, wysokość ok. 10 m. Samolot napędzany przez 12 silników. Jednorazowo mógł zabrać na pokład ok 160 pasażerów/.
- Lata 30. XX w. budowa zespołu letniej rezydencji gauleitera Prus Zachodnich Alberta Forstera w Orlinkach
- 1945 r. teren Wyspy Sobieszewskiej miejscem dramatycznych wydarzeń II wojny światowej: ewakuacja więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof; miejsce postoju uciekinierów z Prus Wschodnich.
- 1946 r. utworzenie na Wyspie Sobieszewskiej: placówki Wojsk Ochrony Pogranicza, gminy samorządowej z siedzibą w Śpiewowie (Świbno) przeniesionej później do Sobieszewa, komisariatu Milicji Obywatelskiej (Śpiewowo) i urzędu pocztowego.
- 1946 r. Żegluga Gdańska uruchomiła pierwsze połączenie promowe na trasie: Gdańsk – Sobieszewo – Przegalina – Rybina – Elbląg. Uruchomienie pierwszej linii komunikacyjnej w kierunku Wyspy: Gdańsk – Sobieszewo – Świbno – Stegna.
- 1947 r. stan ludności na Wyspie Sobieszewskiej: 1100 osób (w tym 136 pochodzenia niemieckiego).
- 1948–1959 r. wznowienie połączenia promu kolejowego Świbno – Mikoszewo.
- 1 XII 1954 r. w Świbnie powstaje Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny.
- 1959 r. utworzenie rezerwatu Ptasi Raj w Górkach Wschodnich.
- 1963 r. oddanie do tymczasowego użytku składanego mostu pontonowego.

- 1973 r. Wyspa Sobieszewska zostaje przyłączona do Gdańska.
- 1974 r. powstanie Izby Pamięci Wincentego Pola.
- 22 lutego 1986 r. pożar zabytkowego kościoła parafialnego Matki Bożej Saletyńskiej w Sobieszewie.
- 1991 r. utworzenie rezerwatu Mewia Łacha w Świbnie.
- 1994 r. początek działalności Stowarzyszenia Przyjaciół Wyspy Sobieszewskiej.
- 2004 r. początek działalności „Wyspy Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury.
- 2007 r. powstaje szlak turystyczny (pieszy i rowerowy) Wyspy Sobieszewskiej im. Wincentego Pola.
- 2010 r. była rezydencja Alberta Forstera w Orlinkach zostaje przekazana Zakonowi Franciszkanów (Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów) z Gdańska.
- 3 września 2015 r. uroczyste otwarcie wieży ciśnień „Kazimierz”, która łączy  funkcję wieży ciśnień z funkcja edukacyjną i turystyczną.
- 2016 r. otwarcie tzw. Laboratorium Wydmowego, czyli 2 sztucznych wydm znajdujących się na terenie Stacji Biologicznej UG.
- 2018 r. Ogólnopolski Zlot Harcerstwa Polskiego na terenie Wyspy Sobieszewskiej.